Toetsing en examinering

Er zijn maar weinig onderwerpen die het onderwijs zo bezig houden als toetsing en examinering. Of het nu gaat om de eindtoets in groep 8 of het centraal examen in de bovenbouw van het Voortgezet Onderwijs. Iedereen vindt er wat van. De misstanden bij de scholen in Maastricht staan nog velen vers in het geheugen. Hoe kan het zo mis gaan met toetsen?

 

Tegelijkertijd gebeuren er prachtige dingen met toetsen. Afgelopen vrijdag liep ik bij groep acht van basisschool de Beijumkorf binnen. Prachtig om te zien. De leerlingen waren druk aan het werk om een verkiezingsprogramma voor een partij op te stellen. Hoe ze dat deden liep sterk uiteen per groepje. De een werkte met augmented reality (soort VR-brillen). De ander was bezig met een affiche om hun standpunten aan te prijzen. Ieder groepje op zijn eigen niveau.

Volgende week volgt de presentatie aan groep 7, daarna uiteraard de verkiezing.

Geen idee of dit nu Burgerschap, Mens en Maatschappij, brede vaardigheden of Digitale geletterdheid was. Feit was wel dat ze het hele democratische proces doorliepen, dat er werd geleerd en dat ze prima snapten hoe verkiezingen werken. Geen toetsmoment? Ja, natuurlijk wel. Ze moeten het presenteren. Er wordt geëvalueerd en er wordt gestemd. Indrukwekkend om te volgen. Als je het enthousiasme bij de leerlingen ziet vraag je je af of we niet veel meer op alternatieve manieren moeten nagaan wat een leerling heeft geleerd.  Toetsen is immers geen doel op zich maar een middel zicht te krijgen op de ontwikkeling van een leerling.

Maar hoe moet je nu als school met toetsing omgaan?

De Onderwijsraad en de Commissie Kwaliteit Schoolexaminering hebben onlangs twee interessante rapporten uitgebracht.

De Onderwijsraad geeft in haar rapport verschillende adviezen: De raad geeft aan dat er te weinig ruimte is voor formatieve (ontwikkelingsgerichte) toetsing door een grote nadruk op summatieve (beslissende) toetsing. Ook constateren ze dat het onderwijs met name gebruik maakt van kwantitatieve toetsing waardoor kwalitatieve toets methoden onvoldoende aan bod komen. De raad pleit voor meer evenwicht.

Toetsing in lijn met onderwijsdoelen

Ook pleit de raad voor een heldere visie van de overheid en van scholen op toetsing. De raad is voor een gestandaardiseerde toetsing, zoals de eindtoets en het centraal examen. Maar dan moet het wel duidelijk zijn waar de ruimte ligt voor de instellingen. Voor de onderwijsinstellingen is het van belang dat toetsing in lijn wordt gebracht met onderwijsdoelen, onderwijsinhoud en onderwijsmiddelen: Vanuit een visie van de school op onderwijs, een visie op toetsing opstellen. Bij het vormgeven van de onderwijsdoelen en toetsing moet dan weer meer ruimte zijn voor formatieve toetsen om zo het lesgeven van leraren/leerkrachten en het leerproces van leerlingen beter te ondersteunen.

Verder pleit de Raad voor het versterken van de toets deskundigheid bij de onderwijsteams en de schoolleiders. Door de lerarenopleidingen maar ook door professionalisering van zittende leraren.

Vier aanbevelingen

De Commissie Kwaliteit Schoolexaminering richt zich op het schoolexamen in de bovenbouw van het Voortgezet Onderwijs. De commissie doet vier aanbevelingen.

Ten eerste versterk en verbeter de verbinding tussen het schoolexamen (door scholen ontwikkelde toetsen) en de visie op onderwijs van de instelling. Ten tweede” Bewaak het afsluitende karakter van het schoolexamen”. Het schoolexamen moet volgens de commissie echt afsluitend zijn. Instellingen zouden terughoudend moeten zijn in het aantal toetsen. Ten derde: introduceer examencommissies en geef ze duidelijke verantwoordelijkheden. Tenslotte: vergroot de deskundigheid bij leraren en schoolleiding.

Zowel de Onderwijsraad als de Commissie Kwaliteit Schoolexaminering pleit er voor meer balans te brengen in de door de overheid ontwikkelde toetsen (eindtoets en centraal examen) en de decentraal ontwikkelde toetsen (o.a. schoolexamens). Er kan daardoor een beter evenwicht binnen de toetsen worden aangebracht.

Ook pleiten beiden voor een heldere visie op onderwijs van de scholen en daar van afgeleid een visie op toetsing. Dit biedt de teams een kader waarmee zij hun toetsen zelf kunnen vormgeven. Ook zijn de Onderwijsraad en de Commissie Kwaliteit Schoolexaminering het er over eens dat de toetsdeskundigheid op de scholen bij de teams en het management versterkt dient te worden. Er kan zo meer balans in toetsing gerealiseerd worden. Een balans tussen formatief en afsluitend toetsen en kwantitatieve en kwalitatieve toetsing.

Heldere samenhang

De kern van de boodschap voor scholen is: Zorg voor een heldere samenhang tussen onderwijsdoelen (kerndoelen), onderwijsmiddelen en toetsing en stel op basis van je onderwijsvisie een visie op toetsing op dat als kader ruimte voor leraren en leerkrachten creëert. En vergroot de toetsdeskundigheid.

Een heldere boodschap waarmee je zowel het eigenaarschap bij de scholen als de toetsdeskundigheid bij de scholen versterkt. Door meer balans in toetsing te creëren krijg je meer mooie voorbeelden zoals ik bij de Beijumkorf zag.