Besturen: schaalgrootte, kwaliteit en samenwerking

Onlangs vond een bijeenkomst plaats van de PO-raad over de mogelijke relatie tussen de omvang van besturen en de kwaliteit van onderwijs. In de voorbereiding op de bijeenkomst was onderzoek gedaan door de Inspectie. Daaruit bleek dat er duidelijke verschillen zijn tussen grote en kleine besturen in het primair  en voortgezet  onderwijs. Betekent een groter bestuur altijd betere kwaliteit? En op welke onderdelen zouden samenwerking en schaalvergroting nog meer voordelen kunnen bieden in de praktijk?

 

Opvallende verschillen

In het rapport van de Inspectie vielen een aantal zaken op. Zo blijkt dat kleine besturen (2-7 scholen) in het primair onderwijs relatief vaak met een onvoldoende worden beoordeeld, met name voor de kwaliteitszorg. Ook interessant is dat de helft van de besturen die één school hebben die niet aan de basiskwaliteit voldoet, ook als geheel vaak een onvoldoende scoren op het gebied van kwaliteitszorg. De grotere besturen scoren hierop juist vaker een voldoende of een goed. Daarnaast springt vooral kwaliteitscultuur er bij grotere besturen erg positief uit. Bij eenzitters is de kwaliteit van het bestuur niet te beoordelen voor de Inspectie omdat school en bestuur dan samenvallen.

Kwaliteit beoordelen

De cijfers van de inspectie richten zich op de samenhang van de grote van het bestuur en de kwaliteit van het onderwijs. Het gaat dus niet om de kwaliteit van een afzonderlijke school. Ook mag er geen conclusie worden getrokken dat een kleiner bestuur dus minder goede kwaliteit levert of dat een groter bestuur dus meer kwaliteit levert. Nee wat de inspectie aangeeft is dat kleinere besturen relatief vaak een onvoldoende scoren op het gebied van kwaliteit en dan met name kwaliteitszorg. Maar een onvoldoende scoren op kwaliteitszorg is wel degelijk reden om je zorgen te maken.

Kwaliteit op langere termijn

Als het gaat om kwaliteit maakt de Inspectie onderscheid tussen de kwaliteit van het onderwijs (het didactisch handelen) en de kwaliteitszorg en/of -cultuur. Bij het beoordelen van het onderwijs gaat het om een momentopname van hetgeen de inspectie waarneemt. Bij kwaliteitszorg en kwaliteitscultuur hebben we het over de voorwaarden voor kwaliteit op de langere termijn. Een school kan daarom tegelijk voldoende kwaliteit van het didactisch handelen realiseren terwijl het een onvoldoende scoort op het gebied van kwaliteitszorg en/of kwaliteitscultuur. Als twee of drie belangrijk leraren van een team of een goede schoolleider een andere baan vinden, mag het niet zo zijn dat dat invloed heeft op de kwaliteit van het onderwijs. Vandaar ook dat de Inspectie de kwaliteitszorg en de kwaliteitscultuur zo belangrijk vindt.

Succesvolle case: Quadraten

Na de aftrap door de PO-raad gaven een aantal inleiders aan hoe zij met de schaalgrootte zijn omgegaan. Johan Hettema bestuurder van Quadraten hield een pitch over de totstandkoming het van interconfessioneel samenwerkingsverband Quadraten. Hij benadrukte dat door samen te werken in een groter bestuur er meer mogelijkheden voor het realiseren van kwaliteit ontstaan. Het bijzondere van de samenwerking van Quadraten is dat het openbaar en christelijk onderwijs overstijgend is. Door samen te werken in een nieuw bestuur ontstaat er een alternatief antwoord op de vraag om enerzijds kleinere scholen te behouden voor de regio en anderzijds kwaliteit te kunnen garanderen. Een mooi voorbeeld van anders denken.

Schaalvoordeel

Heeft een groter bestuur dan alleen voordelen als het gaat om de continuïteit en garantie op de langere termijn van kwaliteit? Nee. Vanuit de zaal werd ook gewezen op het belang van een zekere schaalgrootte als het gaat om kansengelijkheid of passend onderwijs. Een zekere schaalgrootte biedt mogelijkheden die een heel klein bestuur veel minder goed kan leveren. Vaak lijkt het belang van een school in een dorp tegenover de kwaliteit van onderwijs te staan. Dat is natuurlijk niet zo maar het zou goed zijn om ook eens naar andere vormen van samenwerking te kijken. Quadraten is daar een mooi voorbeeld van. Maar we zouden naast kwaliteitszorg ook kunnen samenwerken op het gebied lerarenvervangingsafspraken, thuiszitters of samenwerken op het gebied van Intern Begeleiders, onderzoek of professionalisering. Of bij het doordenken van de mogelijkheden van Curriculum.nu. We maken al afspraken in de regio als het gaat om techniek. Waarom dat niet verbreden? Het gaat uiteindelijk om de beste kans voor elke leerling.